Instytucja rozwodu

 

Instytucja prawna rozwodu pozwala rozwiązać małżeństwo za życia małżonków. Dopuszczalność rozwiązania małżeństwa przez rozwód przewidziana została w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd orzeka o rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód w razie ustalenia, że spełnione zostały przesłanki pozytywne rozwodu i nie wystąpiła żadna z przesłanek negatywnych.

 

Uwaga!

Rozwiązanie małżeństwa przez rozwód na podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie wywiera żadnych skutków i pozostaje bez wpływu na ważność czy skuteczność małżeństwa podlegającego prawu wewnętrznemu kościoła albo innego związku wyznaniowego. Orzekanie o ważności małżeństwa kanonicznego albo innego związku wyznaniowego podlega odpowiednio: przepisom Kodeksu prawa kanonicznego z 1983 r. oraz prawu wewnętrznemu danego związku wyznaniowego.

 

Przesłanki pozytywne rozwiązania małżeństwa przez rozwód

Za przesłanki pozytywne orzeczenia o rozwodzie ustawodawca uznał dwie przesłanki, które muszą wystąpić łącznie, a mianowicie: trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego.

O rozkładzie pożycia można powiedzieć przede wszystkim w razie naruszenia obowiązków małżeńskich. Podstawowe prawa i obowiązki małżonków wymienione zostały w przepisie art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym ”Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.”.

W opinii doktryny i orzecznictwa przyjęło się uznawać, iż pojęcie „pożycia małżeńskiego” obejmuje trzy więzi między małżonkami: więź duchową, fizyczną i gospodarczą. Wspólne pożycie zachodzi wtedy, gdy między małżonkami istniej wspólnota duchowa, wzajemna pomoc i wierność, szacunek, miłość, zaufanie; małżonkowie współżyją fizycznie oraz są związani więzią gospodarczą poprzez wspólne zamieszkiwanie oraz przyczynianie się do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

Zgodnie z poglądami doktryny i judykatury przyjąć należy stanowisko, że brak jednej z trzech wymienionych powyżej więzi nie zawsze prowadzi do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego i nie jest wystarczające dla orzeczenia rozwodu. Przykładowo brak więzi gospodarczej w postaci zamieszkiwania małżonków w dwóch różnych miejscach z uwagi na wykonywania pracy w różnych miejscowościach w zastanych realiach ekonomicznych i gospodarczych nie musi wcale oznaczać, że między małżonkami nastąpił rozkład pożycia, w szczególności przy zachowaniu pozostałych więzi. Podobnie w przypadku, gdy małżonkowie przestali ze sobą współżyć ze względu na podeszły wiek, chorobę lub niedołęstwo jednego z nich, przy zachowaniu pozostałych więzi.

Wyjątkiem w tej kwestii będzie więź duchowa, zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego jej brak będzie zawsze przejawem rozkładu pożycia małżonków.

Dla stwierdzenia przesłanki trwałości pożycia nie zawsze decydujący będzie upływ czasu. O trwałości rozkładu pożycia możemy mówić zawsze wtedy, jeżeli z okoliczności danej sprawy wynika, iż między małżonkami nie dojdzie już do wspólnego pożycia.

 

Przesłanki negatywne rozwiązania małżeństwa przez rozwód

Do przesłanek negatywnych rozwodu należą sytuacje, w których mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżonków, rozwód jest niedopuszczalny z uwagi na jakąś inną dodatkową przyczynę. Do przyczyn niedopuszczalności orzeczenia o rozwodzie zaliczyć należy następujące:

 

1)      jeżeli wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo:

2)      jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 2 kro),

3)      jeżeli orzeczenia rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że:

  • drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód,

  • drugi małżonek odmawia zgody na rozwód, ale odmowa jest w okolicznościach danej sprawy sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 3 kro).

 

Pojęcie „dobra dziecka” nie ma definicji ustawowej. W każdym zaś przypadku sąd bada, czy orzeczenie rozwodu nie naruszy dobra wspólnych małoletnich dzieci małżonków. Ta dyrektywa interpretacyjna służy wykładni zawsze na korzyść interesu dziecka.

Ustawodawca wprowadził bezwzględny zakaz orzekania o rozwodzie wbrew tej przesłance. Do oceny sądu zatem pozostaje zbadanie w każdej sprawie, czy dobro małoletniego dziecka nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu rozwodu. Ocena sądu dokonywana jest każdorazowo na tle ustaleń faktycznych danej sprawy, wynikających z materiału dowodowego zebranego w sprawie.

 

Postępowania sądowe w sprawach o rozwód

Rozpoznanie sprawy o rozwód następuje w procesie sądowym i toczy się według przepisów o postępowaniach odrębnych – postępowaniu w sprawach małżeńskich, uregulowanym w przepisach art. 425 – 446 Kodeksu postępowania cywilnego.

 

Legitymacja do wytoczenia powództwa

Legitymacja czynna do wystąpienia z powództwem o rozwód przysługuje każdemu z małżonków.

 

Właściwość sądu

Pozew o unieważnienie małżeństwa należy złożyć do sądu okręgowego. Sądem miejscowo wyłącznie właściwym jest sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli chociaż jedno z nich ma w okręgu tym miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Jeżeli nie jest możliwe wskazanie takiego miejsca, właściwy do rozpoznania sprawy będzie sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, w braku takiej podstawy – sąd miejsca zamieszkania powoda (art. 17 pkt 1 kpc, art. 41 kpc).

 

Opłata od pozwu o rozwód

Od pozwu o rozwód pobiera się opłatę stałą w kwocie 600 zł (art. 26 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Do pozwu należy dołączyć jako załącznik dowód uiszczenia takiej opłaty.

 

Konsekwencje orzeczenia rozwodu

Orzeczenie przez sąd o rozwodzie powoduje ustanie małżeństwa z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia.

Wyrok sądu orzekający rozwód ma charakter konstytutywny, co oznacza, iż kształtuje nową sytuację prawną pomiędzy stronami. Ponadto prawomocny wyrok orzekający rozwód ma powagę rzeczy osądzonej nie tylko między dotychczasowymi małżonkami, ale również wobec osób trzecich. Wyroki w sprawach małżeńskich, a więc nie tylko w sprawach o rozwód, lecz również w sprawach o unieważnienie małżeństwa, o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa oraz o separację korzysta z rozszerzonej prawomocności – wyrok prawomocny, w części rozstrzygającej o niemajątkowych sprawach małżeńskich, wywiera skutek także wobec osób trzecich (erga omnes).

Wygeneruj dokument: Pozew o rozwód


Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.
copyright © przewodnikprawny.pl