Kiedy oskarżony ma prawo do adwokata z urzędu?

Jeśli nie dysponujesz wystarczającymi środkami, aby ustanowić adwokata z wyboru, możesz żądać, aby sąd wyznaczył Ci obrońcę z urzędu. W takim wypadku powinieneś jednak w sposób należyty wykazać, że nie jesteś w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny.

Oskarżony (podejrzany), który nie posiada środków na ustanowienie pełnomocnika z wyboru ma prawo żądać, aby wyznaczono mu obrońcę z urzędu. Jest on wówczas zobowiązany do wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Aby zgłosić wskazane żądanie oskarżony (podejrzany) powinien sporządzić stosowny wniosek.

Wykazanie, iż oskarżony nie jest w stanie ponieść kosztów obrony, powinno nastąpić poprzez przedstawienie stosownych dokumentów, potwierdzających okoliczności podnoszone we wniosku.
W zależności od konkretnej sytuacji będą to poświadczenia zawierające dane o zarobkach oskarżonego, o posiadanym majątku, stanie rodzinnym, stanie zdrowia, czy też o wysokości emerytury lub renty. Do okoliczności, które mogą uzasadniać żądanie ustanowienia obrońcy z urzędu należy zaliczyć pozostawanie bez pracy, pozostawanie na utrzymaniu rodziców bądź opiekunów, jak również zobowiązania alimentacyjne czy też pobieranie nauki.

Jeżeli oskarżony (podejrzany) nie przedstawił odpowiednich dokumentów na poparcie okoliczności podniesionych we wniosku, przewodniczący wydziału powinien wyznaczyć mu termin na jego uzupełnienie. Dopiero po bezskutecznym upływie wyznaczonego przez przewodniczącego wydziału terminu lub w wypadku, gdy powstaną wątpliwości co do sposobu wykazania przez oskarżonego niemożności poniesienia kosztów obrony wniosek podlega merytorycznemu rozpoznaniu.

Oskarżony może również żądać ustanowienia dla niego obrońcy z urzędu, jeżeli złożył na rozprawie głównej wniosek o dobrowolne poddanie się karze.

Ponadto, oskarżony (podejrzany) ma prawo do korzystania z pomocy obrońcy z urzędu w przypadku, gdy:

  • jest nieletni, głuchy, niemy lub niewidomy albo zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności,

  • sąd uzna wyznaczenie obrońcy za niezbędne ze względu na okoliczności utrudniające obronę,

  • w postępowaniu przed sądem okręgowym jako sądem pierwszej instancji, jeżeli oskarżonemu zarzucono zbrodnię lub jest pozbawiony wolności,

  • w postępowaniu odwoławczym, jeżeli oskarżony, który występuje bez obrońcy, złożył wniosek o sprowadzenie go na rozprawę apelacyjną lub na posiedzenie sądu odwoławczego przedmiocie uchylenia orzeczenia z powodu bezwzględnych przyczyn odwoławczych, a sąd odwoławczy tego wniosku nie uwzględnił,

  • w postępowaniu zażaleniowym przed sądem odwoławczym rozpoznającym zażalenie na postanowienie lub zarządzenie kończące postępowanie oraz na zatrzymanie, jeżeli oskarżony (podejrzany) lub zatrzymany jest pozbawiony wolności i występuje bez obrońcy, a złożył wniosek o doprowadzenie na posiedzenie, który nie został uwzględniony,

  • na rozprawie w przedmiocie wydania wyroku łącznego, gdy skazany pozbawiony wolności występuje bez obrońcy, a złożył wniosek o sprowadzenie na rozprawę, który nie został uwzględniony.

Wymienione wyżej przypadki wymagają przyznania oskarżonemu obrońcy. Jest to tzw. obrona obligatoryjna.

W postępowaniu sądowym obrońca z urzędu wyznaczany jest przez prezesa sądu (przewodniczącego wydziału, przewodniczącego składu orzekającego lub upoważnionego sędziego) w formie zarządzenia lub sąd w formie postanowienia. W postępowaniu przygotowawczym zaś obrońcę z urzędu wyznacza prezes sądu (przewodniczący wydziału) właściwego do rozpoznania sprawy na wniosek prokuratora lub na wniosek podejrzanego.

Decyzja o wyznaczeniu obrońcy z urzędu zastępuje akt pełnomocnictwa. Wyznaczony przez sąd obrońca staje się zatem upoważniony do podjęcia działalności procesowej.  O wyznaczeniu obrońcy z urzędu należy zawiadomić oskarżonego.

Uwaga!
Jeśli okaże się, iż nie istnieją okoliczności, na podstawie których wyznaczono obrońcę z urzędu sąd może cofnąć wyznaczenie obrońcy.

Na postanowienie w przedmiocie odmowy ustanowienia przez sąd pierwszej instancji obrońcy z urzędu nie przysługuje zażalenie. Nie wymaga ono również sporządzenia uzasadnienia. Możliwe jest natomiast zakwestionowanie decyzji o nieuwzględnieniu wniosku o wyznaczenie oskarżonemu obrońcy z urzędu w apelacji.

 

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.
copyright © przewodnikprawny.pl