Rodzaje testamentów

Testament jest oświadczeniem woli spadkodawcy, w którym dokonuje on rozporządzenia swoim majątkiem na wypadek śmierci. W jego treści zatem powołuje spadkobierców, ustanawia zapisy, zamieszcza polecenia, dokonuje wydziedziczenia itp.

Testament może sporządzić osoba posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, a więc osoba, która ukończyła 18 lat i nie została ubezwłasnowolniona. Testator (osoba rozporządzająca swoim majątkiem na wypadek śmierci) może w każdej chwili odwołać cały testament bądź poszczególne jego postanowienia. Nie można natomiast sporządzić ani odwołać testamentu przez pełnomocnika. W polskim prawie obowiązuje również zakaz testamentów grupowych, dlatego też jeden testament może zawierać oświadczenie woli tylko jednej osoby.

Sporządzenie testamentu należy do czynności prawnych formalnych, które muszą być zawarte
w formie przewidzianej przez ustawę. W przeciwnym przypadku testament będzie bezwzględnie nieważny.  

Wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje testamentów, a mianowicie testamenty zwykłe oraz testamenty szczególne.

I. Testamenty zwykłe

Testamenty zwykłe są jedną z podstawowych form, w jakiej spadkodawca może dokonać rozporządzenia swoim majątkiem na wypadek śmierci. Należą do nich: testament holograficzny, notarialny oraz alograficzny.

Pierwszy z nich, testament holograficzny (własnoręczny), jest najprostszą formą testamentu. Aby uniknąć uznania testamentu własnoręcznego za nieważny konieczne jest napisanie go w całości pismem ręcznym (nigdy maszynowym), zamieszczenie na końcu rozporządzeń podpisu (składającego się z imienia i nazwiska) oraz opatrzenie go dokładną datą (dzień, miesiąc, rok). Należy jednak zaznaczyć, iż brak daty nie powoduje nieważności testamentu, jeśli nie ma wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu jak i kolejności spisanych testamentów.

Kolejnym testamentem zwykłym jest testament sporządzany w kancelarii notarialnej przez notariusza  (testament notarialny). Sporządzenie tego testamentu poza kancelarią możliwe jest jedynie w wypadku choroby spadkodawcy. Notariusz zobowiązany jest do ustalenia tożsamości spadkodawcy, sprawdzenia czy posiada pełną zdolność do czynności prawnych oraz czy działa świadomie. Akt powinien być sporządzony w języku, znanym przez spadkodawcę. Jeśli spadkodawca nie rozumie języka, w którym sporządzono testament, obowiązkiem notariusza jest wezwanie tłumacza. Po ukończeniu testamentu testator składa pod jego treścią podpis bądź tuszowy odcisk w wypadku niemożności złożenia podpisu. Koszt sporządzenia testamentu notarialnego to 50 zł oraz 6 zł za każdą rozpoczętą stronę. Ponadto, postanowienie nakazujące pozbawienia spadkobierców prawa do zachowku  wymaga uiszczenia dodatkowej opłaty w wysokości 100 zł.

Testament alograficzny jest formą testamentu urzędowego, sporządzanego w obecności kwalifikowanego świadka, a więc wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza gminy lub powiatu. Mają oni obowiązek przyjęcia oświadczenia oraz sporządzenia testamentu, jeśli spadkodawca stawi się we właściwej jednostce i ustnie oświadczy swoją wolę w obecności dwóch świadków. Do zachowania ważności testamentu alograficznego konieczne jest wysłuchanie oświadczenia składanego przez spadkodawcę oraz spisanie protokołu i opatrzenie go datą. Następnie protokół musi zostać podpisany przez spadkodawcę, świadków oraz odbierającego oświadczenie urzędnika. Jeśli spadkodawca nie może złożyć podpisu należy wskazać przyczynę jego braku w protokole. Należy zaznaczyć, iż testament alograficzny jako forma testamentu ustnego nie może być sporządzona przez osoby głuche lub nieme.

II. Testamenty szczególne

Testamenty szczególne są formą testamentów, sporządzanych w wypadku wystąpienia szczególnych okoliczności, które uniemożliwiają sporządzenie testamentu zwykłego np. własnoręcznego. Do grupy tych testamentów zaliczyć możemy testament ustny, testament podróżny oraz testament wojskowy.

Testament ustny może być sporządzony tylko i wyłącznie w wypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w ustawie, a mianowicie gdy istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy, gdy okoliczności szczególne uniemożliwiają skorzystanie ze zwykłej formy testamentu oraz gdy okoliczności szczególne utrudniają skorzystanie ze zwykłej formy testamentu, przy czym wystąpienie jeden ze wskazanych przesłanek jest wystarczające. Spadkodawca składa oświadczenie w obecności co najmniej trzech świadków. W przeciwieństwie do testamentu alograficznego, testament ustny może zostać sporządzony przez osoby głuche lub nieme (np. poprzez złożenie oświadczenia w języku migowym pod warunkiem, że świadkowie także porozumiewają się za pomocą wskazanego systemu znaków). Do zachowania ważności testamentu ustnego konieczne jest potwierdzenie jego treści na piśmie przed upływem roku od złożenia oświadczenia przez spadkodawcę. Treść oświadczenia może zostać spisana zarówno przez jednego ze świadków, jak i osobę trzecią. Należy pamiętać, aby pismo zawierało datę i miejsce złożenia oświadczenia oraz datę i miejsce jego spisania. Pismo musi zostać podpisane przez wszystkich lub co najmniej dwóch świadków. Jeśli treść testamentu nie została stwierdzona w sposób powyższy można tego dokonać w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku poprzez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem. Również w tym wypadku, gdy przesłuchanie jednego ze świadków jest niemożliwe bądź napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd może poprzestać na zeznaniach dwóch świadków.

Testament podróżny jest testamentem sporządzanym na statku morskim lub powietrznym. Do zachowania jego ważności konieczna jest obecność dwóch świadków oraz dowódcy bądź zastępcy dowódcy statku, na którym spadkodawca odbywa podróż w czasie składania oświadczenia. Po złożeniu oświadczenia przez spadkodawcę dowódca statku (lub jego zastępca) spisuje wolę spadkodawcy, podając datę jej spisania. Pismo to zostaje przez niego odczytane, a następnie podpisane przez spadkodawcę, świadków oraz samego dowódcę (zastępcę dowódcy) statku morskiego lub powietrznego. Jeśli spadkodawca nie może złożyć podpisu, należy wskazać przyczynę jego braku w treści pisma.

Ostatnim testamentem szczególnym jest testament wojskowy. Uprawnionymi do sporządzenia testamentu w tej formie są wyłącznie żołnierze Sił Zbrojnych w okresie mobilizacji, wojny lub w okresie przebywania w niewoli. Testament wojskowy może zostać sporządzony na trzy sposoby. Pierwszym z nich jest złożenie oświadczenia w obecności sędziego wojskowego. Sędzia zobowiązany jest do spisania oświadczenia spadkodawcy w formie protokołu ze wskazaniem miejsca oraz daty jego sporządzenia. Protokół zostaje odczytany, a następnie podpisany przez sędziego oraz spadkodawcę. Spadkodawca może również złożyć oświadczenie w obecności dwóch świadków. W tym wypadku również należy sporządzić protokół, który zostaje podpisany przez spadkodawcę oraz dwóch świadków. W sytuacji, gdy spadkodawca nie może się podpisać, testament może być także sporządzony przez złożenie oświadczenia woli w obecności trzech świadków. Po sporządzeniu protokołu wraz z zamieszczeniem w nim wyjaśnienia dotyczącego powodu braku podpisu spadkodawcy, zostaje on podpisany przez trzech obecnych przy składaniu oświadczenia świadków.

Należy podkreślić, że testament szczególny traci moc po upływie sześciu miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały niezachowanie formy testamentu zwykłego, chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu.

 

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.
copyright © przewodnikprawny.pl