Sądowy dział spadku

W sytuacji, gdy współspadkobiercy nie mogą osiągnąć porozumienia co do sposobu podziału spadku, a także gdy wszyscy współspadkobiercy są w tej kwestii zgodni - możliwe jest przeprowadzenie sądowego działu spadku. Uprawnienie do złożenia wniosku o sądowy dział spadku nie jest ograniczone żadnym terminem. Celem postępowania sądowego jest ustalenie składu i wartości przedmiotów wchodzących w skład spadku oraz wydzielenia sched spadkowych i określenie wysokości ewentualnych spłat i dopłat.  

I.  Wniosek o dział spadku

Wniosek o dział spadku może złożyć każdy ze współspadkobierców, a także:

  • nabywca udziału w spadku,

  • spadkobierca spadkobiercy lub spadkobierca nabywcy udziału w spadku,

  • wierzyciel spadkobiercy, jeśli dokona zajęcia praw spadkowych dłużnika w drodze egzekucji.

Postępowanie o dział spadku może zostać wszczęte zarówno na zgodny wniosek wszystkich współspadkobierców, jak i na wniosek tylko jednego lub kilku z nich.

Z żądaniem sądowego działu spadku nie mogą wystąpić natomiast:

  • spadkobiercy, którzy odrzucili spadek,

  • spadkobiercy uznani za niegodnych dziedziczenia,

  • spadkobiercy ustawowi, którzy zrzekli się dziedziczenia,

  • spadkobierca - małżonek wyłączony od dziedziczenia,

  • spadkobierca, który zbył swój udział w spadku,

  • zapisobierca zwykły,

  • zapisobierca windykacyjny.

Sądem właściwym do wniesienia wniosku o dział spadku jest tzw. sąd spadku. Sądem spadku jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsce zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. W braku powyższych podstaw sądem spadku jest sąd rejonowy dla m.st. Warszawy.

Aby przygotować prawidłowy wniosek o dział spadku, w jego treści należy:

  • wymienić uczestników postępowania,

  • powołać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia,

  • podać, jakie testamenty zostały sporządzone przez spadkodawcę, gdzie zostały złożone

    i gdzie się znajdują,
  • jeśli w skład spadku wchodzi nieruchomość - przedstawić dowody stwierdzające, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy.

Uczestnikiem postępowania jest zainteresowany, a więc każdy, czyich praw dotyczy wynik postępowania o dział spadku, jeśli weźmie udział w sprawie. Do uczestników postępowania o dział spadku należą przede wszystkim: pozostali spadkobiercy, o ile nie odrzucili spadku, nie zostali uznani za niegodnych dziedziczenia lub nie zrzekli się dziedziczenia, nabywca udziału w spadku, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, zapisobierca oraz wykonawca testamentu. 

W przypadku, gdy stwierdzenie nabycia spadku jeszcze nie nastąpiło i nie został sporządzony zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku wydaje sąd w toku postępowania działowego.

Ponadto, do wniosku dołączyć należy spis inwentarza, a jeśli nie został sporządzony, niezbędne jest wskazanie majątku, który ma być przedmiotem działu.  

Opłata od wniosku o dział spadku wynosi 500 zł. Jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału – opłata, którą należy uiścić wynosi 300 zł. Jednak w wypadku, gdy wniosek o dział spadku obejmuje zniesienie współwłasności od wniosku pobierana jest opłata w wysokości 1000 zł. Jeśli wniosek zawiera zgodny projekt działu, obejmujący zniesienie współwłasności opłata wynosi 600 zł.  

II.  Czynności podejmowane przez sąd

W pierwszej kolejności sąd dokonuje ustalenia składu i wartości majątku spadkowego. W tym celu bierze pod uwagę skład spadku w chwili śmierci spadkodawcy, a ceny z chwili dokonywania działu. Następnie ustala schedy spadkowe przypadające poszczególnym spadkobiercom oraz wysokość ewentualnych spłat i dopłat.

Skład spadku, będący przedmiotem działu, ustalany jest przez sąd w szczególności na podstawie wyjaśnień uczestników postępowania. W wypadku, gdy uczestnicy postępowania zgodnie określą wartość przedmiotów spadkowych, jest ona dla sądu wiążąca. W sytuacji zaistnienia sporu co do kwestii wartości przedmiotów spadkowych zostaje ona ustalona na postawie opinii biegłego. 

Uwaga!
Jeśli przedmiotem działu spadku jest nieruchomość, w każdym wypadku niezbędne jest udowodnienie prawa własności nieruchomości spadkowej.

Ponadto, w postępowaniu działowym sąd:

- rozstrzyga o istnieniu zapisów zwykłych, których przedmiotem są rzeczy lub prawa należące do spadku; sąd nie orzeka jednak o wydaniu rzeczy objętej zapisem, ani o przeniesieniu na zapisobiercę zwykłego zapisanego prawa,

- rozstrzyga o rozliczeniach pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania przedmiotów spadkowych, pobranych pożytkach czy też poczynionych nakładów i spłaconych długów,

- zalicza darowizny dokonane przez spadkodawcę na rzecz spadkobiercy,

- rozstrzyga spory o istnienie uprawnienia do żądania działu spadku oraz spory między współspadkobiercami o to, czy dany przedmiot należy do spadku.

Uwaga!

Jeśli postępowanie działowe zostało wszczęte, niedopuszczalne jest odrębne postępowanie w sprawach dotyczących rozstrzygnięcia o istnieniu zapisów zwykłych lub dotyczących rozstrzygnięcia o rozliczeniach pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków czy też poczynionych nakładów i spłaconych długów. Jednocześnie nie jest możliwe dochodzenie ww. roszczeń po zakończeniu postępowania działowego, nawet jeśli uczestnik postępowania  nie zgłosił ich w postępowaniu o dział spadku.

Sądowy dział spadku może zostać dokonany na trzy sposoby.

    1)      Pierwszy z nich, podział fizyczny, polega na podziale przedmiotów fizycznych należących do spadku pomiędzy spadkobierców w stosunku do przypadających im udziałów. W wypadku, gdy wartość określonego przedmiotu nie odpowiada wartości udziału, sąd ustala odpowiednią dopłatę.

    2)      Kolejny sposób, tj. przez przejęcie spadku, polega na przyznaniu przez sąd jednemu lub kilku spadkobiercom określonych składników spadku z obowiązkiem spłaty pozostałych spadkobierców.

    3)      Ostatnim sposobem sądowego działu spadku jest podział cywilny. Następuje on najczęściej, gdy przedmiotem należącym do spadku jest rzecz niepodzielna a żaden ze spadkobierców nie jest w stanie ponieść kosztów spłat i dopłat. Podział cywilny polega na sprzedaży określonej rzeczy, a następnie, po potrąceniu kosztów sprzedaży, podziale uzyskanej sumy pieniężnej pomiędzy spadkobierców w stosunku do wielkości ich udziałów.

Możliwe są również kombinacje wyżej wskazanych sposobów.

Warto zaznaczyć, że to sąd decyduje o sposobie działu spadku. Jednak jeśli spadkobiercy wskażą określony sposób działu, sąd jest nim związany, o ile nie jest on sprzeczny z prawem, zasadami współżycia społecznego i nie narusza interesu osób uprawnionych.

Uwaga!

Jeśli w toku postępowania jeden ze spadkobierców złoży oświadczenie, że przekazuje swój udział w spadku innemu spadkobiercy, oświadczenie to może zostać uznane za wniosek uczestnika postępowania co do sposobu dokonania działu spadku.

Jeśli w wyniku dokonaniu sądowego działu spadku ustalona została konieczność określonych spłat lub dopłat, sąd oznacza:

- termin oraz sposób ich uiszczenia,

- wysokość odsetek oraz termin ich uiszczenia,

- sposób zabezpieczenia spłat i dopłat, jeśli istnieje taka potrzeba.

Sąd może także rozłożyć spłatę dopłat lub spłat na raty, jednak na czas nie dłuższy niż dziesięć lat.

Uwaga!
W postanowieniu działowym sąd nie rozstrzyga o spłacie długów spadkowych.

III.  Skutki prawne postanowienia o dziale spadku

Skutkiem uprawomocnienia się postanowienia o dziale spadku jest ustanie wspólności istniejącej pomiędzy spadkobiercami. Oznacza to, że każdy ze spadkobierców staje się podmiotem praw i obowiązków, które przypadły mu w drodze działu. Własność określonych przedmiotów przechodzi na poszczególnych spadkobierców na zasadach wskazanych w postanowieniu.

Jednocześnie ustaje odpowiedzialność solidarna współspadkobierców za długi spadkowe. Od tej pory każdy ze spadkobierców jest odpowiedzialny za długi w stosunku do wielkości swojego udziału.

 

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.
copyright © przewodnikprawny.pl