Umowa o korzystanie z utworu (licencja)

 

Jeśli chcesz uzyskać prawo do korzystania z określonego utworu (np. programu komputerowego, fotografii, plakatu) bez jednoczesnego nabycia autorskich praw majątkowych, powinieneś zawrzeć umowę o korzystanie z utworu (tzw. licencja). Przepisy rozróżniają dwa rodzaje licencji – licencję wyłączną oraz licencję niewyłączną. W wypadku licencji wyłącznej będziesz jedyną osobą uprawnioną do korzystania z danego utworu, natomiast jeśli uzyskasz licencję niewyłączną, krąg osób upoważnionych do korzystania z danego utworu w ten sam sposób może być nieograniczony.

Poprzez umowę o korzystanie z utworu jedna ze stron upoważnia drugą stronę umowy do korzystania z utworu na wymienionych w umowie polach eksploatacji, na określonym terytorium oraz przez wskazany czas. Druga strona zaś ma obowiązek zapłaty wynagrodzenia w ustalonej wysokości. Należy pamiętać, że aby zawrzeć umowę licencyjną o charakterze wyłącznym wymagane jest zachowanie formy pisemnej pod rygorem nieważności. W przypadku niespełnienia wskazanego warunku zawarta umowa będzie nieważna.

I. Strony umowy.

Stronami umowy są licencjodawca, a więc osoba, która udziela licencji do korzystania z określonego utworu (np. programu komputerowego) oraz licencjobiorca, czyli osoba, która zobowiązuje się do zapłaty określonego w umowie wynagrodzenia w zamian za uzyskanie prawa do korzystania z danego utworu.

Po stronie licencjodawcy może wystąpić każdy podmiot uprawniony autorsko. Oznacza to, iż licencji może udzielić zarówno twórca utworu, jak również jego następcy prawni oraz osoby uprawnione autorsko w sposób pierwotny (np. producent filmu). Twórcą utworu jest osoba, która stworzyła określony utwór, a więc przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze. Należy pamiętać, iż twórcą może zostać wyłącznie osoba fizyczna, gdyż tylko taki podmiot posiada zdolność do wykonywania działalności twórczej. Przepisy nie przewidują obowiązku spełnienia przez osobę fizyczną żadnych szczególnych wymogów, aby mogła wystąpić po stronie twórcy. Innymi słowy, twórcą może zostać każdy, bez względu na wiek, stan psychofizyczny lub świadomość rzeczywistego tworzenia utworu w rozumieniu prawa autorskiego. Ponadto, jak już wskazano powyżej, licencjodawcą mogą zostać również następcy prawni, czyli podmioty, które nabyły od twórcy majątkowe prawa autorskie do danego utworu oraz podmioty, które uzyskały wskazane prawa w drodze dziedziczenia. Prawo do udzielenia licencji licencjobiorcy przysługuje także organizacji zbiorowego zarządzania, która reprezentuje danego twórcę (np. ZAIKS, ZPAV).

Uwaga!

W przypadku, gdy dany utwór został stworzony przez więcej niż jednego twórcę (np. współautorami programu komputerowego jest Jan Nowak oraz Piotr Kowalski), niezbędne jest udzielenie licencji przez wszystkich twórców.    

Licencjobiorcą może zostać każdy podmiot prawa. Oznacza to, iż prawo do korzystania z danego utworu mogą uzyskać zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną.

II. Przedmiot umowy.

Przedmiotem opisywanej umowy jest upoważnienie licencjobiorcy do korzystania z utworu na określonych polach eksploatacji, przez oznaczony czas oraz na danym terytorium. Innymi słowy, na mocy umowy o korzystanie z utworu, licencjodawca upoważnia licencjobiorcę do eksploatacji praw autorskich. Licencja może upoważniać licencjobiorcę do sporządzania kopii utworu, wprowadzania do obrotu oryginału oraz jego kopii, wystawienia utworu, a także najmu bądź użyczenia egzemplarzy utworu.

Utworem, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm.) jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Możemy zatem powiedzieć, iż każdy utwór stanowi uzewnętrzniony rezultat działania twórcy. Aby stwierdzić, że dany rezultat działania twórcy jest utworem powinien on:

  • posiadać indywidualny charakter – powinien zatem odróżniać się od innych rezultatów takiego samego działania;

  • posiadać cechę oryginalności – utwór powinien być nowy, niepodobny do już istniejących utworów danego rodzaju;

  • być rezultatem samodzielnej pracy twórcy – utwór powinien zostać wykonany przez samego twórcę oraz na podstawie jego własnego pomysłu.

Przykładami utworów są: programy komputerowe, utwory muzyczne, dzieła literackie, malarskie, a także wzory przemysłowe.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami możemy wyróżnić następujące rodzaje licencji:

  1. licencję wyłączną oraz

  2. licencję niewyłączną.

Na podstawie licencji wyłącznej licencjobiorca uzyskuje wyłączne prawo do korzystania z utworu na określonych polach eksploatacji. Jednocześnie licencjodawca zobowiązany jest do nieudzielania upoważnienia do korzystania z danego utworu w ten sam sposób innym osobom. Co więcej, sam licencjodawca w umowie licencji wyłącznej zobowiązuje się do niekorzystania z utworu na wskazanych w jej treści polach eksploatacji. Przy czym zaznaczyć należy, że prezentowane jest również odrębne stanowisko, zgodnie z którym umowa licencyjna wyłączna jedynie może, a nie musi wyłączać uprawnienie licencjodawcy do korzystania z utworu na polu eksploatacji wymienionym w umowie licencyjnej wyłącznej. Pamiętać jednak należy, że nawet przyznając licencjodawcy taką możliwość, korzystanie przez niego z utworu w przypadku udzielenia licencji wyłącznej, nie może naruszać autorskich praw majątkowych licencjobiorcy, któremu ustawa przyznaje w takim przypadku ochronę. Zgodnie z art. 67 ust. 4 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, licencjobiorcy wyłącznemu przysługuje uprawnienie do dochodzenia roszczeń z tytułu naruszenia autorskich praw majątkowych, w zakresie objętym umową licencyjną, o ile strony nie postanowią inaczej w umowie licencyjnej. W razie naruszenia autorskich praw majątkowych, licencjobiorca wyłączny może dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych.

Licencja niewyłączna jest natomiast umową, na podstawie której licencjodawca udziela licencjobiorcy upoważnienia do korzystania z danego utworu, jednakże zachowuje prawo do udzielania dalszych licencji innym osobom. Nic nie stoi również na przeszkodzie, aby sam twórca mógł korzystać ze stworzonego przez siebie utworu na tych samych polach eksploatacji. 

Umowa licencyjna może mieć również mieszany charakter.

Uwaga!

Pamiętajmy jednak, że zawarcie opisywanej umowy w żadnym wypadku nie skutkuje przeniesieniem autorskich praw majątkowych do danego utworu na licencjobiorcę!

 

III. Forma umowy.

Umowę o korzystanie z utworu, zwaną również umową licencyjną, możemy zaliczyć do tzw. umów konsensualnych. Oznacza to, że do jej zawarcia konieczne jest wyłącznie złożenie przez strony zgodnych oświadczeń woli. Nie jest więc wymagane dopełnienie innych obowiązków.

Forma umowy licencyjnej uzależniona jest od rodzaju licencji, jaką licencjodawca udziela licencjobiorcy. W przypadku licencji wyłącznej przepisy wymagają zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności. Niespełnienie powyższego wymogu i zawarcie umowy, np. w formie ustnej, będzie skutkowało jej nieważnością. Z kolei zaś, jeśli licencjodawca chce udzielić licencjobiorcy licencji niewyłącznej może dokonać tego w formie dowolnej, nawet ustnej.  

Uwaga!

W wypadku, gdy z treści umowy nie wynika czy jej przedmiotem jest udzielenie licencji wyłącznej czy też niewyłącznej, przyjmuje się, że udzielono licencji niewyłącznej. Konieczne jest zatem wyraźne zaznaczenie jaki rodzaj licencji uzyskuje licencjobiorca, zwłaszcza, gdy intencją stron jest wyłączne upoważnienie licencjobiorcy do korzystania z utworu na określonych polach eksploatacji.

IV. Treść umowy.

Sporządzając umowę o korzystanie z utworu należy pamiętać o zamieszczeniu w jej treści następujących elementów:

¨       zobowiązania licencjodawcy do upoważnienia licencjodawcy do korzystania z określonego utworu,

¨       określenia pól eksploatacji,

¨       zobowiązania licencjobiorcy do zapłaty wynagrodzenia w umówionej wysokości.

Ustalając treść umowy strony powinny również wymienić tzw. pola eksploatacji, a więc sposoby, w jakie licencjobiorca będzie mógł korzystać z określonego utworu. Zgodnie z art. 50 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, pola eksploatacji będą stanowić w szczególności:

¨       w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową,

¨       w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy,

¨       w zakresie rozpowszechniania utworu w inny sposób – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlanie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Wymienione wyżej pola eksploatacji stanowią katalog otwarty. Oznacza to, iż strony mogą sformułować w treści postanowień umowy także inne sposoby korzystania z utworu. Jest to istotne ze względu na wysokość wynagrodzenia, które przysługiwać będzie licencjodawcy z tytułu zawarcia umowy licencyjnej. Im więcej pól eksploatacji obejmuje umowa licencyjna, tym większe wynagrodzenie powinno przysługiwać licencjobiorcy.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, jeśli z umowy nie wynika, iż udzielenie licencji nastąpiło nieodpłatnie, licencjodawcy przysługuje wynagrodzenie, dlatego też podstawowym obowiązkiem licencjobiorcy jest zapłacenie umówionej kwoty wynagrodzenia z tytułu uzyskania prawa do korzystania z utworu. Na jego wysokość powinien wpływać zakres udzielonego prawa, a więc liczba pól eksploatacji, zakres czasowy oraz terytorialny, a także korzyści wynikające z korzystania z określonego utworu. Ponadto przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia należy wziąć pod uwagę rodzaj udzielanej licencji (a zatem czy jest to licencja wyłączna, czy też niewyłączna).

Uwaga!

Ustawa przewiduje możliwość udzielenia licencji pod tytułem darmym. Jednakże w takim wypadku konieczne jest zaznaczenie w treści umowy w sposób wyraźny, iż licencjodawcy nie będzie przysługiwać wynagrodzenie z tytułu upoważnienia licencjobiorcy do korzystania z danego utworu.

Kolejnym krokiem jest określenie, czy przedmiotem umowy jest udzielenie licencji wyłącznej, czy też licencji niewyłącznej. Należy pamiętać, iż w wypadku niesprecyzowania rodzaju licencji, jak i również, gdy sformułowanie dotyczące udzielenia licencji jest niejasne (np. użyto wyłącznie słowa „licencja”), a z umowy w sposób jednoznaczny nie wynika zastrzeżenie do wyłącznego korzystania z utworu na rzecz uprawnionego z licencji, wówczas uznajemy, iż doszło do zawarcia umowy licencji niewyłącznej.  Jeżeli strony chcą zatem, aby licencjobiorca uzyskał prawo do wyłącznego korzystania z utworu  na określonych polach eksploatacji, konieczne jest wyraźne wskazanie tego w treści umowy, zamieszczając odpowiednie postanowienie, np. w następującym brzmieniu: „Przedmiotem niniejszej umowy jest udzielenie licencji wyłącznej”.

Strony zawierające umowę o korzystanie z utworu powinny ponadto oznaczyć zakres terytorialny oraz czasowy umowy. Zgodnie z art. 66 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych umowa licencyjna uprawnia do korzystania z utworu na terytorium państwa, w którym licencjobiorca ma swoją siedzibę. Reguła ta ma zastosowanie, gdy nie ustalono zakresu terytorialnego w treści umowy. Oznacza to, że strony mogą swobodnie wskazać zakres terytorialny obowiązywania licencji, np. ograniczając ją do danego województwa. 

Uwaga!

W przypadku udzielenia upoważnienia do korzystania z utworu za granicą, skutki udzielenia licencji reguluje system prawny kraju, w którym działa licencjobiorca.

Umowa licencyjna może zostać zawarta:

  • na czas oznaczony lub

  • na czas nieoznaczony.

Umowa na czas oznaczony może zostać zawarta na okres nieprzekraczający 5 lat. Umowa taka nie może zostać wypowiedziana, chyba, że strony postanowiły inaczej. Konieczne jest zatem wprowadzenie do umowy postanowienia, które przyznawałoby stronom prawo do wypowiedzenia umowy licencyjnej. Licencję udzieloną na czas dłuższy niż 5 lat poczytuje się, po upływie tego terminu, za zawartą na czas nieoznaczony.

W wypadku zawarcia umowy o korzystanie z utworu na czas nieoznaczony, zarówno licencjodawcy, jak i licencjobiorcy przysługuje uprawnienie do wypowiedzenia umowy z zachowaniem umownych terminów wypowiedzenia. Jeśli strony nie określiły w treści umowy terminu wypowiedzenia, zastosowanie znajdzie ustawowy termin wypowiedzenia na rok naprzód, na koniec roku kalendarzowego.

Uwaga!

Jeśli strony nie uzgodniły w umowie zakresu czasowego obowiązywania licencji przyjmuje się, iż umowa została zawarta na okres 5 lat. Po upływie tego czasu licencja wygasa.

Umowa może określać również, czy licencjobiorcy przysługiwać będzie prawo do udzielenia tzw. sublicencji. Sublicencja jest upoważnieniem do korzystania z danego utworu, które zostaje udzielone przez licencjobiorcę. Może ona upoważniać kolejnego licencjobiorcę do eksploatowania utworu w tym samym zakresie co udzielający jej licencjobiorca lub też w węższym zakresie. Jednakże należy pamiętać, że w wypadku, gdy w umowie nie zawarto postanowienia wyraźnie zezwalającego licencjobiorcy na udzielanie sublicencji, to udzielenie jej bez zgody licencjodawcy jest niedozwolone.   

V. Konsekwencje.

Na mocy umowy licencyjnej licencjodawca upoważnia licencjobiorcę do korzystania z utworu na określonych polach eksploatacji, przez oznaczony czas oraz na danym terytorium, licencjobiorca zaś ma obowiązek zapłacenia licencjodawcy wynagrodzenia w wysokości określonej w treści umowy. Ponadto, licencjobiorca uzyskuje prawo do korzystania z danego utworu na ściśle oznaczonych polach eksploatacji, może również uzyskać uprawnienie do udzielania dalszych licencji. Należy pamiętać, iż w wypadku udzielenia licencji wyłącznej, licencjodawca co do zasady zobowiązuje się do niekorzystania z utworu na polach eksploatacji wymienionych w umowie.  

 

Podsumowanie:

Nazwa umowy: umowa o korzystanie z utworu.

Strony umowy: licencjodawca – twórca, jego następcy prawni, osoby uprawnione autorsko w sposób pierwotny, organizacje zbiorowego zarządzania; licencjobiorca – osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną.

Przedmiot umowy: upoważnienie licencjobiorcy do korzystania z utworu na określonych polach eksploatacji, przez oznaczony czas oraz na danym terytorium. 

Forma umowy: w wypadku licencji wyłącznej – forma pisemna pod rygorem nieważności; w wypadku licencji niewyłącznej – forma dowolna.

Elementy konieczne:

¨       zobowiązania licencjodawcy do upoważnienia licencjodawcy do korzystania z określonego utworu,

¨       określenia pól eksploatacji,

¨       zobowiązania licencjobiorcy do zapłaty wynagrodzenia w umówionej wysokości.

Odpłatność: co do zasady umowa odpłatna, o ile z umowy nie wynika, że udzielenie licencji nastąpiło nieodpłatnie.

Konsekwencje: upoważnienie licencjobiorcy przez licencjodawcę do korzystania z utworu na określonych polach eksploatacji, przez oznaczony czas oraz na danym terytorium; zobowiązanie licencjobiorcy do zapłaty określonego wynagrodzenia; uzyskanie przez licencjobiorcę prawa do korzystania z utworu na wymienionych polach eksploatacji; w wypadku licencji wyłącznej – zobowiązanie licencjodawcy do niekorzystania z utworu na wymienionych w treści umowy polach eksploatacji.

Generuj powiązane dokumenty

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.
copyright © przewodnikprawny.pl