Umowa o pracę

 

Umowa, na podstawie której jedna ze stron świadczy pracę na rzecz drugiej, to umowa o pracę. Po jednej stronie występuje pracownik, po drugiej natomiast pracodawca.

Uwaga!

Należy pamiętać, że stosunek pracy może być zawiązany nie tylko na podstawie umowy o pracę. Może on łączyć strony także na podstawie szczególnych sposób jego zawierania, np. na drodze mianowania, powołania, wyboru. Powyższe sposoby nawiązywania stosunku pracy dotyczą najczęściej określonych stanowisk pracy, w szczególności stanowisk kierowniczych i regulowane są przez przepisy szczególne.

Na podstawie umowy o pracę pracownik zobowiązuje się świadczyć na rzecz pracodawcy określoną pracę, w określonym miejscu i określonym czasie. Za wykonaną pracę pracownik otrzymuje wynagrodzenie. 

Umowa o pracę musi być sporządzona na piśmie. Natomiast w przypadku zawarcia umowy ustnej, pracodawca zobowiązany jest do potwierdzenia na piśmie najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy wszystkich najważniejszych postanowień umowy.

 

I. Strony umowy

Umowa o pracę zawierana jest pomiędzy pracownikiem a pracodawcą. Po stronie pracownika zawsze będzie występować osoba fizyczna. Pracownikiem jest zatem osoba fizyczna zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Natomiast krąg podmiotów, które mogą występować po stronie pracodawcy,  jest szeroki. Pracodawcami mogą być osoby fizyczne, a także jednostki organizacyjne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, ale zatrudniające pracowników, np. spółka cywilna, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, publiczny zakład opieki zdrowotnej, zespół szkół zawodowych. W powyższej definicji najistotniejsza jest okoliczność, iż dany podmiot zatrudnia pracowników.

 

II. Przedmiot umowy

Przedmiotem umowy o pracę jest świadczenie przez pracownika pracy na rzecz pracodawcy.

Umowa o pracę jest umową odpłatną. Za wykonaną pracę pracownik  ma otrzymać wynagrodzenie, które powinno odpowiadać w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu. Pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia. Co istotne, wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną, oznacza to, że jest płatne z dołu. Państwo otacza szczególną ochroną osoby świadczące pracę. Odnosi się to w szczególności do wysokości wynagrodzenia – ustawa z dnia 10 października 2002 r. (Dz.U. z 2002 r. Nr 200, poz. 1679) o minimalnym wynagrodzeniu za pracę  określa zasady ustalania minimalnego wynagrodzenia za pracę. Należy zatem – zarówno będąc pracodawcą, jak i pracownikiem, zapoznać się z wysokością wynagrodzenia, obowiązującego w danym roku. Wynagrodzenie należne pracowniku z tytułu świadczenia pracy nie może być bowiem niższe, niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Należy pamiętać, iż wyżej wymienione wynagrodzenie przysługuje pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy. Jeśli pracownik pracuje w niższym wymiarze, minimalne wynagrodzenie ulega odpowiedniemu zmniejszeniu, proporcjonalnie do ilości godzin pracy ustalonych przez strony w umowie.

 

III. Forma umowy

Co do zasady umowa o pracę powinna zostać zawarta na piśmie. W wyjątkowych przypadkach dopuszczalne jest jednak, aby umowa została zawarta ustnie. Wówczas, najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy przez pracownika, pracodawca zobowiązany jest potwierdzić na piśmie ustalenia co do stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków.

Umowa o pracę jest umową konsensualną, co oznacza, że dochodzi do skutku jedynie poprzez złożenie zgodnych oświadczeń woli stron. Nie jest zatem konieczne dokonanie dodatkowych czynności. Musimy jednak pamiętać o zachowaniu formy pisemnej.

Należy pamiętać, że umowa o pracę musi zostać własnoręcznie podpisana przez strony. W przypadku pracodawcy, gdy po jego stronie występuje np. spółka, umowa może zostać podpisana jedynie przez osoby uprawnione do jej reprezentacji. Jeśli jesteś pracownikiem, możesz zadbać o to, aby osoby podpisujące umowę udowodniły, że są uprawnione do reprezentacji danego podmiotu (np. przez okazanie odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, czy ciągu pełnomocnictw w przypadku podpisywania umowy przez pełnomocników). Wskazane jest również (w szczególności w wielostronicowych umowach), aby na każdej stronie pracownik i pracodawca umieścili swoje parafki.

 

IV. Treść umowy

Umowa o pracę musi zawierać następujące elementy:

1)      strony umowy,

2)      rodzaj umowy (tzn. na czas nieokreślony, na czas wykonywania określonej pracy),

3)      datę jej zawarcia,

4)      warunki pracy i płacy, w tym w szczególności:

  • rodzaj pracy,

  • miejsce wykonywania pracy,

  • wynagrodzenie za pracę, odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia (tzn. wynagrodzenie podstawowe, dodatek motywacyjny, wysokość premii),

  • wymiar czasu pracy,

  • termin rozpoczęcia pracy.

Strony umowy

Jak wskazano powyżej, po stronie pracownika może występować jedynie osoba fizyczna. W umowie należy podać dokładne dane osoby – pierwsze i drugie imię, nazwisko, adres zameldowania oraz adres do korespondencji (jeśli jest inny, niż adres zameldowania), a także numer NIP, numer PESEL.

Uwaga!

Pracodawca może żądać od nas ponadto następujących danych osobowych: imion rodziców, daty urodzenia, wykształcenia oraz przebiegu dotychczasowego zatrudnienia, a także innych informacji, jeśli uzależnione jest od nich uzyskanie przez pracownika dodatkowych uprawnień. Powyższe elementy nie muszą być wpisane w umowie o pracę, należy jednak pamiętać, iż poza wyżej wymienionymi danymi osobowymi pracodawca nie ma prawa żądać od nas dodatkowych informacji.

W przypadku niepodania pracodawcy dodatkowych informacji, od których uzależnione jest uzyskanie dodatkowych uprawnień, pracownik nie może się później na nie powoływać, o ile wcześniej nie poinformował o tym fakcie pracodawcy (np. o fakcie posiadania dzieci, ich ilości i wieku – dla przykładu: pracownika, który opiekuje się dzieckiem do ukończenia przez nie 4 roku życia nie wolno bez jego zgody: zatrudniać w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, w systemie przerywanego czasu pracy, ani delegować poza stałe miejsce pracy).

Z racji faktu, iż po stronie pracodawcy może występować wiele różnorodnych podmiotów, należy zwrócić  szczególną uwagę na prawidłowe oznaczenie pracodawcy – wskazać pełną nazwę, zgodnie z aktem statuującym dany podmiot, dokładny adres, numer NIP, numer REGON, numer KRS (jeśli dany podmiot podlega wpisowi do KRS), wskazać osoby uprawnione do reprezentowania podmiotu.

Rodzaj umowy

Rozróżniamy następujące rodzaje umów o pracę:

  • na czas określony – umowa zostaje zawarta na wskazany w niej okres, np. na 3 lata,

  • na czas nieokreślony – umowa zostaje zawarta bez wskazywania terminu końcowego,

  • na czas wykonania określonej pracy – czas trwania umowy uzależniony jest od pracy, jaką ma wykonać pracownik,

  • na zastępstwo – umowa zostaje zawarta na okres usprawiedliwionej nieobecności innego pracownika; jest to odmiana umowy na czas określony.

Data zawarcia umowy

Wskazanie daty zawarcia umowy jest kwestią istotną w każdej umowie. Należy zatem dokładnie wskazać dzień, miesiąc i rok zawarcia umowy. Co istotne, w przypadku umowy o pracę data zawarcia umowy nie musi być tożsama z datą rozpoczęcia pracy. W takim przypadku należy dokładnie wskazać, nie tylko jaka jest data zawarcia umowy, ale także kiedy pracownik rozpoczyna pracę.

Warunki pracy i płacy

Warunki pracy i płacy to jeden z najważniejszych elementów umowy o pracę. W związku z powyższym należy zwrócić szczególną uwagę na prawidłowe sformułowanie tej części umowy.

Należy dokładnie i w sposób wyczerpujący wskazać obowiązki pracownika. Od tego, w jaki sposób i jak dokładnie opisane zostanie stanowisko, na którym pracownik jest zatrudniony, zależy późniejsza ocena wykonywanych przez niego zadań, sam pracownik natomiast otrzyma jasną informację, jakie wymagania i oczekiwania stawia przed nim pracodawca. Poprawny opis obowiązków pracownika pozwoli uniknąć ewentualnych sporów w zakresie ich prawidłowego wykonywania przez pracownika.

Miejscem wykonywania pracy najczęściej będzie siedziba pracodawcy (np. biuro, fabryka). Zalecane jest precyzyjne wskazanie wyżej wymienionego miejsca (adres). Możliwe jest jednak, w zależności od rodzaju stanowiska, iż pracownik zobowiązany będzie do świadczenia pracy poza siedzibą pracodawcy, a nawet na terenie całego kraju (np. kierowca). W związku z faktem, iż miejsce wykonywania pracy może być w rzeczywistości bardzo szerokie (teren Rzeczpospolitej Polskiej), konieczne jest umieszczenie tego elementu w umowie o pracę.

Wypłata wynagrodzenia za pracę jest podstawowym obowiązkiem pracodawcy. W związku z powyższym niezwykle istotne, w szczególności z punktu widzenia pracownika, jest dokładne opisanie wysokości należnego wynagrodzenia, elementów wchodzących w jego skład, a także sposobu jego wypłaty. Niejednokrotnie zdarza się, iż wynagrodzenie jest złożone z kilku składników, np. wynagrodzenie podstawowe, dodatek funkcyjny, premia za osiągnięcie określonych wyników. Jeśli taki sposób wynagradzania dotyczy także Ciebie, zwróć szczególną uwagę na dokładne określenie każdego ze wskazanych powyżej składników oraz zasad ich wypłacania.

Należy również pamiętać, aby w umowie wskazać, jaki jest wymiar czasu pracy pracownika – czy jest on zatrudniony na pełen etat, na pół, czy np. ¼ etatu. Po wskazaniu wymiaru czasu pracy należy określić czas pracy pracownika, np. w godzinach 8-16. W umowie należy wskazać również, czy w stosunku do pracownika zastosowanie znajduje podstawowy system czasu pracy, czy systemy szczególne: skróconego tygodnia pracy, równoważnego czasu pracy, czy zadaniowego czasu pracy.

Jak wskazano powyżej, data zawarcia umowy o pracę nie musi być taka sama, jak termin rozpoczęcia pracy. Nawet, jeśli jedna data tożsama jest z obydwoma wydarzeniami, mimo wszystko należy wyraźnie wskazać, w jakim dniu pracownik rozpoczyna pracę.

Opisane powyżej elementy muszą się znaleźć w treści umowy o pracę. Nie znaczy to, iż umowa nie musi zawierać dodatkowych postanowień. Co więcej, jest to wskazane – im dokładniejsza umowa, tym mniej wątpliwości w trakcie trwania umowy o pracę. Dotyczy to w szczególności wskazania należnego pracownikowi urlopu, okresu wypowiedzenia umowy, zasad odpowiedzialności za powierzone pracownikowi mienie pracodawcy.

Wygeneruj dokument: Umowa o pracę

V. Konsekwencje zawarcia umowy

Po zawarciu umowy o pracę pracownika i pracodawcę wiąże stosunek zobowiązaniowy spełniający następujące cechy: dobrowolność, osobiste świadczenie pracy, świadczenie pracy w sposób ciągły, podporządkowanie pracownika pracodawcy, wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, wykonywanie pracy w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę oraz odpłatny charakter zatrudnienia.

Umowa o pracę jest podstawą nawiązania stosunku pracy spełniającego wyżej wymienione cechy konstytutywne oraz rodząca pomiędzy stronami zawartej umowy stosunek zobowiązaniowy, w którym jedna strona - zwana pracownikiem zobowiązuje się do świadczenia pracy określonego rodzaju (na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym), druga natomiast - zwana pracodawcą do zapłaty wynagrodzenia.

 

Podsumowanie:

Nazwa umowy: umowa o pracę.

Strony umowy: pracownik (zawsze osoba fizyczna!), pracodawca (jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, ale zatrudniająca pracowników).

Przedmiot umowy: świadczenie pracy.

Forma umowy: pisemna.

Elementy konieczne:

  • określenie rodzaju umowy,

  • wskazanie daty zawarcia umowy,

  • określenie warunków pracy i płacy, tj. rodzaju wykonywanej pracy, miejsca wykonywania pracy, wynagrodzenia ze wskazaniem zmiennych składników wynagrodzenia,

  • wymiar czasu pracy,

  • termin rozpoczęcia pracy.

Odpłatność umowy: odpłatna.

Konsekwencje zawarcia umowy: obowiązek świadczenia przez pracownika pracy i wypłaty przez pracodawcę należnego wynagrodzenia.

Generuj powiązane dokumenty

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.
copyright © przewodnikprawny.pl