Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych


Jeśli napisałeś program komputerowy, w którym zastosowałeś innowacyjne rozwiązania lub też stworzyłeś ciekawy projekt architektoniczny, możesz rozważyć sprzedaż praw, jakie Ci przysługują do stworzonego przez Ciebie utworu. Są to tzw. autorskie prawa majątkowe. Wytwory twórczej działalności człowieka, pomimo iż często nie są zmaterializowane w postaci konkretnego przedmiotu, także podlegają ochronie oraz mogą być przedmiotem obrotu gospodarczego, w szczególności mogą być zbyte. 

Poprzez umowę o przeniesienie autorskich praw majątkowych jedna ze stron zobowiązuje się do przeniesienia na drugą stronę umowy całości bądź części autorskich praw majątkowych, które przysługują jej do określonego utworu. Druga strona ma zaś obowiązek zapłaty wynagrodzenia w umówionej wysokości. Należy pamiętać, że umowa
o przeniesienie autorskich praw majątkowych powinna zostać sporządzona w formie pisemnej pod rygorem nieważności.

I. Strony umowy.

Stronami umowy są zbywca autorskich praw majątkowych, a więc osoba, której przysługują prawa do określonego utworu (np. muzycznego) i która zobowiązuje się do przeniesienia tych praw na nabywcę oraz nabywca autorskich praw majątkowych, czyli osoba, która zobowiązuje się do zapłaty określonego wynagrodzenia w zamian za uzyskanie praw do danego utworu.

Zbywcą autorskich praw majątkowych jest co do zasady twórca utworu. Twórcą jest osoba, która stworzyła dany utwór, stanowiący przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, a więc odróżniający się od pozostałych utworów określonego rodzaju. Należy podkreślić, iż twórcą może zostać jedynie osoba fizyczna, ponieważ tylko taki podmiot posiada zdolność do wykonywania działalności twórczej. Oznacza to, że mianem twórcy nie możemy określić ani osoby prawnej, ani jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej.

Aby osoba fizyczna mogła wystąpić po stronie twórcy nie musi spełnić żadnych określonych wymogów. Twórcą zatem może zostać każdy, bez względu na wiek, stan psychofizyczny, a nawet świadomość stworzenia utworu. Nie jest również konieczne posiadanie odpowiednich kwalifikacji.

Uwaga!

Możliwe jest wskazanie dwóch wyjątków, w wypadku których autorskie prawa majątkowe przysługiwać będą innym podmiotom niż samemu twórcy:

¨       utwór zbiorowy (np. encyklopedia, która składa się z wielu haseł oraz artykułów opracowanych przez różnych autorów) - autorskie prawa majątkowe przysługują wydawcy lub producentowi danego utworu zbiorowego; jednakże twórcy poszczególnych części danego utworu, które mają samodzielne znaczenie, zachowują prawa autorskie do stworzonego przez siebie utworu (np. odrębnego rozdziału lub artykułu);

¨       program komputerowy – jeśli został stworzony przez pracownika w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, wówczas autorskie prawa majątkowe przysługują pracodawcy; strony umowy o pracę mogą jednak umówić się, że prawa autorskie do stworzonych programów komputerowych przysługiwać będą pracownikowi, który je napisał.

Ponadto, po stronie zbywcy autorskich praw majątkowych mogą wystąpić również inne podmioty, które już wcześniej nabyły je od twórcy na podstawie umowy o przeniesienie tych praw lub też podmioty, które uzyskały autorskie prawa majątkowe do określonego utworu w drodze dziedziczenia. 

Nabywcą autorskich praw majątkowych może zostać każdy podmiot prawa. Przepisy nie przewidują w tej kwestii żadnych ograniczeń. Oznacza to, że prawa takie mogą nabyć zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne, a także jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. 

W praktyce do zawarcia umowy o przeniesienie autorskich praw majątkowych dochodzi najczęściej pomiędzy twórcą, posiadającym odpowiednie kwalifikacje (np. muzykiem komponującym ścieżki dźwiękowe) a podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą (np. firmą fonograficzną, która chce nabyć prawa do określonych ścieżek dźwiękowych).

II. Przedmiot umowy.

Przedmiotem opisywanej umowy jest przeniesienie autorskich praw majątkowych na nabywcę. Innymi słowy, zbywca zobowiązuje się do przeniesienia przysługujących mu praw do określonego utworu na osobę nabywcy. Pod pojęciem autorskich praw majątkowych należy rozumieć zespół uprawnień, które przysługują twórcy do opracowanego przez niego utworu. Obejmują one w szczególności:

¨       wyłączne prawo do korzystania z utworu,

¨       prawo do rozporządzania utworem na wszystkich polach eksploatacji,

¨       prawo do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

Prawa autorskie obejmują każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia, zwany utworem. Każdy utwór stanowi więc uzewnętrzniony rezultat działania twórcy. Dla uznania danego rezultatu działalności twórczej za utwór, w rozumieniu ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, niezbędne jest spełnienie określonych przepisami wyżej wymienionej ustawy warunków. Po pierwsze, utwór powinien posiadać indywidualny charakter, co oznacza, że musi odróżniać się od innych rezultatów takiego samego działania, podjętego przez różnych twórców. Co więcej, twórca zobowiązany jest do samodzielnej pracy, realizowanej na podstawie własnego pomysłu. Wymagane jest zatem, aby utwór posiadał cechę oryginalności. Stworzony przez twórcę utwór powinien być nowy, niepodobny do istniejących już utworów danego rodzaju i przejawiający niespotykane dotąd właściwości. 

Przykładami utworów są: utwory naukowe, publicystyczne, programy komputerowe, utwory plastyczne, fotograficzne, muzyczne i słowno-muzyczne, dzieła literackie, sceniczne, choreograficzne, audiowizualne, czy też wzory przemysłowe.

Uwaga!

Niedopuszczalne jest zawarcie umowy, na mocy której strony umówiły się, że zbywca przeniesie na nabywcę wszystkie utwory lub utwory określonego rodzaju tego samego twórcy mogące powstać w przyszłości. Umowa taka jest bezwzględnie nieważna w części dotyczącej wszystkich utworów lub wszystkich utworów określonego rodzaju tego samego twórcy, które mają dopiero powstać.

III. Forma umowy.

Umowę o przeniesienie autorskich praw majątkowych zaliczamy do tzw. umów konsensualnych. Oznacza to, że do jej zawarcia wystarczy jedynie złożenie przez strony zgodnych oświadczeń woli zmierzających do powstania pomiędzy nimi stosunku prawnego. Nie jest więc konieczne dopełnienie innych formalności.

Należy podkreślić, iż opisywana umowa powinna zostać sporządzona w formie pisemnej pod rygorem nieważności. W przypadku niespełnienia wskazanego wymogu i zawarcia przez strony umowy o przeniesienie autorskich praw majątkowych w innej formie (np. ustnej) będzie ona nieważna albo zostanie uznana za udzielenie licencji niewyłącznej. Podobnie w sytuacji, gdy z postanowień umowy nie wynika w sposób wyraźny, iż wolą stron jest przeniesienie autorskich praw majątkowych na nabywcę, uznaje się, że twórca udzielił nabywcy jedynie licencji. Udzielenie licencji niewyłącznej polega na zezwoleniu określonej osobie na korzystanie ze stworzonego utworu na określonych polach eksploatacji bez zastrzeżenia wyłączności. Powyższe oznacza, że twórca nadal będzie uprawniony do korzystania z danego utworu, jak również do udzielania licencji innym osobom, w przypadku udzielenia licencji niewyłącznej.

Uwaga!

Uzupełnienie bądź zmiana umowy, zgodnie z obowiązującymi przepisami, wymaga zachowania formy przewidzianej w ustawie dla umowy uzupełnianej bądź zmienianej. Jeżeli więc strony decydują się na uzupełnienie zawartej umowy o przeniesienie autorskich praw majątkowych o nowe postanowienia lub też wprowadzają do jej treści zmianę, konieczne jest zachowanie formy pisemnej pod rygorem nieważności. 

Strony mogą również zawrzeć opisywaną umowę w formie kwalifikowanej, np. w formie aktu notarialnego sporządzonego przez notariusza.

IV. Treść umowy.

Sporządzając umowę o przeniesienie autorskich praw majątkowych należy pamiętać o umieszczeniu w jej treści następujących elementów:

¨       zobowiązania zbywcy do przeniesienia na nabywcę autorskich praw majątkowych do danego utworu,

¨       określenia pól eksploatacji,

¨       zobowiązania nabywcy do zapłaty wynagrodzenia w umówionej wysokości.

Oprócz wskazanych powyżej punktów, strony mają również obowiązek dokładnie opisać utwór, do którego prawa zostaną przeniesione na nabywcę. Opis ten powinien zawierać dane identyfikujące dany utwór, takie jak rodzaj utworu, jego tytuł, właściwości, czy też cechy odróżniające go od innych utworów. Dopuszczalne jest również dołączenie szczegółowego opisu utworu w formie załącznika do umowy. Zamieszczenie opisu jest szczególnie istotne w wypadku, gdy zbywca jest twórcą wielu utworów tego samego rodzaju. Wówczas konieczne jest szczegółowe scharakteryzowanie utworu, do którego autorskie prawa majątkowe zostaną przeniesione na nabywcę, tak, aby nie pozostawić żadnych wątpliwości co do przedmiotu umowy.

Ponadto, ustalając treść postanowień umowy należy wymienić tzw. pola eksploatacji, a więc sposoby, w jakie nabywca autorskich praw majątkowych może korzystać z danego utworu. Zgodnie z art. 50 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, odrębne pola eksploatacji stanowią w szczególności:

¨       w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową,

¨       w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy utworu,

¨       w zakresie rozpowszechniania utworu w inny sposób – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.

Wskazane powyżej, odrębne pola eksploatacji tworzą katalog otwarty, co oznacza, iż strony mogą sformułować w treści umowy także inne sposoby korzystania z utworu. W przypadku, gdy zbywca chce przenieść na nabywcę całość autorskich praw majątkowych, powinien wymienić wszystkie przedstawione pola eksploatacji oraz zaznaczyć, iż przeniesienie obejmuje również wszystkie znane mu prawa autorskie.

Uwaga!

Zgodnie z art. 41 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, nabywca autorskich praw majątkowych może przenieść je na inne osoby, chyba, że umowa stanowi inaczej. Jeśli zatem zbywca nie chce, aby nabywca mógł rozporządzać uzyskanymi prawami na rzecz osób trzecich, powinien zawrzeć w umowie zastrzeżenie o odpowiedniej treści, np. „Nabywca nie może przenieść nabytych przez niego praw na osoby trzecie”.

Należy zaznaczyć, iż pomimo nabycia autorskich praw majątkowych do utworu, nabywcy nie przysługuje prawo do wprowadzania jakichkolwiek zmian w utworze, nawet jeśli nabył on całość autorskich praw majątkowych (tzw. prawa zależne). Może on tego dokonać jedynie po uzyskaniu zgody twórcy na wykonywanie praw zależnych do utworu. Jeżeli twórca utworu nie żyje, nabywca powinien uzyskać zgodę od jego następców prawnych. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy zmiany spowodowane są oczywistą konicznością, a twórca nie miałby słusznej podstawy im się sprzeciwić. Za „oczywistą konieczność” należy uznać, np. poprawienie błędu ortograficznego lub gramatycznego.  

Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych ma charakter umowy odpłatnej, chyba, że z umowy wynika, iż przeniesienie autorskich praw majątkowych nastąpiło nieodpłatnie. Oznacza to, że nabywca zobowiązany jest do zapłaty na rzecz zbywcy wynagrodzenia w umówionej wysokości.

Uwaga!

Jak wskazano wyżej, ustawa przewiduje również możliwość przeniesienia autorskich praw majątkowych pod tytułem darmym. Jednakże w takim wypadku strony powinny zaznaczyć w umowie w sposób wyraźny, iż zbywcy nie będzie przysługiwać żadne wynagrodzenie. Wówczas zbywca nie otrzyma od nabywcy wynagrodzenia z tytułu przeniesienia autorskich praw majątkowych.

Wynagrodzenie przysługujące zbywcy może zostać określone na kilka sposobów. Najczęściej stosowane jest:

  1. wynagrodzenie jednorazowe (ryczałtowe) – jest to wynagrodzenie o wyznaczonej, stałej wysokości, które nie zależy od okoliczności, które zajdą już po zawarciu umowy; wynagrodzenie jednorazowe jest określane kwotowo, może być również płatne w ratach; ze wskazanym rodzajem wynagrodzenia spotykamy się, np. w przypadku eksploatacji polskiego utworu audiowizualnego z granicą,

  2. wynagrodzenie w postaci udziału we wpływach – wysokość tego wynagrodzenia określana jest na podstawie wpływów brutto (a więc bez odliczania kosztów uzyskania przychodu oraz opłaconych podatków), np. zbywca otrzyma 10% udziału we wpływach z korzystania z danego utworu; z tym rodzajem wynagrodzenia możemy się spotkać najczęściej w przypadku wykonań utworów teatralnych, muzycznych lub filmowych,

  3. wynagrodzenie procentowe – wysokość wynagrodzenia przysługującego zbywcy uzależniona jest od wysokości wpływów z korzystania z utworu; procentowe określenie wynagrodzenia najczęściej ma miejsce w praktyce wydawniczej. W takim przypadku autor książki otrzymuje wynagrodzenie w wysokości określonego, procentowego udziału w cenie od sprzedaży każdego egzemplarza,

  4. wynagrodzenie mieszane – część należnego wynagrodzenia ma postać wynagrodzenia ryczałtowego, pozostała część stanowi wynagrodzenie procentowe.

Należy podkreślić, iż w wypadku, gdy wynagrodzenie zbywcy zależy od wysokości wpływów z korzystania z utworu, zbywca ma prawo do otrzymywania informacji i wglądu w niezbędnym zakresie do dokumentacji, która ma istotne znaczenie dla określenia wysokości wynagrodzenia. W przypadku wyboru tego rodzaju wynagrodzenia należy w  treści umowy zabezpieczyć zbywcy możliwość wglądu do odpowiedniej dokumentacji. Można tego dokonać zamieszczając postanowienie, które zobowiązywać będzie nabywcę do przesyłania odpowiedniej dokumentacji w określonym terminie, np. do dziesiątego dnia każdego miesiąca kalendarzowego pod rygorem zapłaty kary umownej na rzecz zbywcy w określonej w umowie wysokości.

Na wysokość wynagrodzenia należnego zbywcy powinien wpływać zakres określonych w umowie pól eksploatacji, a więc sposobu, w jaki nabywca uprawniony zostanie do korzystania z udzielonego mu prawa, korzyści wynikające z korzystania z utworu, aspekt czasowy oraz terytorialny zawartej umowy. W wypadku korzyści z korzystania z utworu istotne są nie tylko korzyści, które już zostały osiągnięte przez nabywcę, ale także korzyści przyszłe, które mogą zostać przez niego uzyskane.

V. Konsekwencje.

Na mocy umowy przeniesienia autorskich praw majątkowych zbywca zobowiązuje się do przeniesienia tych praw do określonego utworu na osobę nabywcy, nabywca zaś ma obowiązek zapłacenia zbywcy wynagrodzenia w określonej w umowie wysokości. Ponadto nabywca uzyskuje prawo do korzystania z danego utworu na wskazanych w umowie polach eksploatacji, a także do przeniesienia tych praw na osoby trzecie. Jednocześnie zbywca traci przysługujące mu uprawnienia, które przeniósł na nabywcę w drodze umowy. Należy jednak pamiętać, iż nawet w wypadku, gdy nabywca uzyska całość autorskich praw majątkowych do utworu, nie może on czynić w nim zmian bez uprzedniej zgody zbywcy. 

 

Podsumowanie:

Nazwa umowy: umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych.

Strony umowy: zbywca autorskich praw majątkowych oraz nabywca autorskich praw majątkowych – w obu przypadkach każdy podmiot prawa: osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną.

Przedmiot umowy: przeniesienie autorskich praw majątkowych na nabywcę.

Forma umowy: pisemna pod rygorem nieważności.

Elementy konieczne:    

¨       zobowiązanie zbywcy do przeniesienia na nabywcę autorskich praw majątkowych do danego utworu,

¨       określenie pól eksploatacji,

¨       zobowiązanie nabywcy do zapłaty wynagrodzenia w umówionej wysokości.   

 

Odpłatność umowy: co do zasady umowa odpłatna; zbywcy przysługuje prawo do wynagrodzenia, jeżeli strony wyraźnie nie postanowiły w umowie, że przeniesienie tych praw następuje nieodpłatnie.

 

Konsekwencje zawarcia umowy: zobowiązanie zbywcy do przeniesienia autorskich praw majątkowych do utworu na nabywcę; zobowiązanie nabywcy do zapłaty określonego wynagrodzenia; uzyskanie przez nabywcę prawa do eksploatacji utworu oraz do rozporządzania utworem na wskazanych w umowie polach eksploatacji; utrata przez zbywcę majątkowych praw autorskich do utworu.

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.
copyright © przewodnikprawny.pl